Etapy rozwoju zabawy

rozwoj_dziecka_posted

Czym jest zabawa?

Zabawa jest atrakcyjną, pochłaniającą dziecko aktywnością, którą podejmuje z własnej woli. Najistotniejszy w niej jest sam proces bawienia się, a nie osiąganie określonych rezultatów (nazywamy to przyjemnością funkcjonalną) np. podczas zabawy lalą istotny dla dziecka jest sam proces przebierania, czesania, karmienia, usypiania. Dziecko bawiąc się ma okazję doświadczać różnorodnych emocji. Zaczynając od złości, rozdrażnienia, frustracji, które zwykle nie są kojarzone z zabawą, po zadowolenie, radość czy dumę. Doświadczenia te pozwalają mu stworzyć przestrzeń, w której może przyjrzeć się własnym odczuciom i dokonywać prób ich regulacji.

Chcąc zachęcić dziecko do zabawy często działamy instynktownie. Proponujemy aktywności, które wydają się nam być przyjemne dla malucha. Jeśli jednak chcemy mieć pewność, że zabawy, które je angażują są adekwatne do jego wieku rozwojowego, możemy wykorzystać znajomość ich etapów. Te zaprezentowane są poniżej.

Etapy rozwoju zabawy

1. Rozwój zabawy w wieku niemowlęcym:

Zabawa palcami (od 4 miesiąca życia):
– koordynowanie schematów chwytania, postrzegania wzrokowego i słuchowego
– zabawa grzechotką włożoną do rączki
– zabawa własnymi palcami
– odczuwanie przyjemności z ruchów własnego ciała (ruchu rąk, palców, palców, ciała)

Zabawa grzechotką (od 6 miesiąca życia):
– samodzielna zabawa przedmiotem trzymanym w dłoni
– manipulowanie zabawkami
– przekładanie zabawki z ręki do ręki
– pojawia się zainteresowanie obiektami zewnętrznymi

Nowe zabawki i osoby (od 8 miesiąca życia):
– pierwsze zachowania intencjonalne- dziecko potrafi odtworzyć zaprezentowane schematy działania (np. wie co zrobić, aby odzyskać schowaną pod kocem piłkę)
– angażowanie do zabaw osób dorosłych
– poszukiwanie przedmiotu, który zniknął z pola widzenia
– wyrzucanie zabawek z łóżeczka/wózka
– formowanie się poczucia stałości przedmiotu (dziecko dowiaduje się, że przedmiot istnieje pomimo, że zniknął z jego pola widzenia)
– umiejętność trzymania dwóch przedmiotów w rączkach (po jednym w każdej ręce)

Zabawa przez naśladownictwo (od 10,11miesiąca życia):
– śledzenie ruchów dorosłych i próby ich odtworzenia
– oglądanie książeczek
– wskazywanie przedmiotów i obrazków palcem
– odnajdowanie ukrytych przedmiotów
– powtarzanie zaprezentowanych sekwencji ruchów – naśladowanie czynności

Nowe zabawki, nowe działania (od 12 miesiąca życia):
– korzystanie z przedmiotów codziennego użytku w sposób świadomy i celowy
– pierwsze próby rysowania
– wykorzystywanie narzędzi zgodnie z ich przeznaczeniem
– wykorzystywanie znanych dziecku schematów w nowych sytuacjach

2. Rozwój zabawy w wieku poniemowlęcym

Poszukiwanie nowych efektów własnych działań (od 18 miesiąca życia):
– pojawiają się złożone zabawy manipulacyjne
– tworzenie pierwszych konstrukcji opartych na naśladowaniu istniejących konstrukcji
– podejmowanie takich samych działań wobec różnych przedmiotów
– na tym etapie rozwoju ważne jest, aby dziecko doświadczało różnorodnych pod względem faktury, ciężaru oraz plastyczności materiałów

Zabawy konstrukcyjne (od 2 roku życia):
– ujawniają się pierwsze preferencje płciowe: chłopcy budują wieże z klocków, ciągi samochodów, czy wagonów, z kolei dziewczynki prezentują odtworzone działania pielęgnacyjne rodziców, bawiąc się lalkami

Początki zabawy tematycznej (od 3 roku życia):
– pojawienie się rozbudowanych sekwencji w zabawach tematycznych
– zabawie towarzyszy bogata twórczość językowa (dziecko tworzy dialogi, pojawiają się liczne neologizmy)

3. Rozwój zabawy w wieku przedszkolnym

Zabawy tematyczne (od 4 roku życia):
– zabawy tematyczne przedszkolaków pozwalają na wzbogacanie słownictwa, przyswajanie wiedzy o otaczającym świecie oraz poznawanie ról społecznych
– popularne zabawy tematyczne: w sklep, w lekarza, fryzjera, w gotowanie/pieczenie, w dom

Zabawy z regułami (od 5 roku życia):
– dzieci podejmują gry i zabawy, w których niezbędne jest zrozumienie instrukcji słownych
– przykłady takich zabaw to gry planszowe, domino obrazkowe, memory, a także zabawy grupowe np. kółko graniaste, stary niedźwiedź

Podsumowując, dziecko rozwijając umiejętność zabawy rozpoczyna od odczuwania przyjemności z poruszania własnego ciała, przez manipulowanie przedmiotami, zabawy konstrukcyjne, coraz bardziej rozbudowane zabawy tematyczne aż do zabaw wymagających zrozumienia zwerbalizowanych reguł.